Lạm phát lối sống là gì? Định nghĩa và ví dụ | Cash Book
Trả lời nhanh
Lạm phát lối sống (lifestyle creep) là hiện tượng chi tiêu tăng dần theo thu nhập, khiến tỷ lệ tiết kiệm không đổi dù lương tăng. Nó xảy ra qua những nâng cấp nhỏ hợp lý: căn hộ đẹp hơn, ăn ngoài thường xuyên hơn, gói cước điện thoại cao hơn, hay trả góp xe. Ví dụ điển hình là khi bạn được tăng lương $500 nhưng toàn bộ số tiền đó bị tiêu hết. Rất khó nhận ra vì không có khoản chi nào là nguyên nhân chính; chỉ khi nhìn vào nhật ký chi tiêu trong 12 đến 36 tháng, bạn mới thấy rõ điều này.
Lạm phát lối sống không phải là việc chi tiêu nhiều hơn khi bạn kiếm được nhiều tiền hơn. Đó thường là điều nên làm, và việc tăng lương mà không thay đổi gì trong cuộc sống là một kết quả kỳ lạ. Lạm phát lối sống cụ thể hơn: sự gia tăng chi tiêu diễn ra mặc định qua hàng loạt nâng cấp nhỏ, mỗi thứ đều có vẻ hợp lý, cho đến khi toàn bộ số tiền tăng thêm bị hấp thụ và tỷ lệ tiết kiệm không hề thay đổi. Không ai chủ đích chọn điều đó. Đó chính là lý do nó được gọi là "lạm phát lối sống".
Nó còn được gọi là sự leo thang lối sống. Căn hộ đẹp hơn, ăn ngoài thường xuyên hơn, gói cước điện thoại cao hơn, trả góp xe nhiều hơn, và không khoản nào trong đó cảm thấy quá đà vì thực tế chúng không phải vậy. Và không có tháng nào cho thấy điều đó, đó là khó khăn: chỉ có so sánh qua nhiều năm mới thấy được vấn đề.
Ba năm, một con số tiết kiệm
Năm thứ nhất. Thu nhập thực nhận là $3,400 mỗi tháng, chi tiêu là $3,000, và $400 được dành để tiết kiệm. Tỷ lệ tiết kiệm là 11.8 phần trăm.
Năm thứ hai. Lương tăng lên $3,900. Tiền thuê nhà tăng $250 sau khi chuyển chỗ ở, ăn ngoài tăng $90, các gói đăng ký tăng $40, và trả góp xe mới thêm $120, nên chi tiêu là $3,500, tiết kiệm vẫn là $400, và tỷ lệ đã giảm xuống 10.3 phần trăm.
Năm thứ ba. Thu nhập đạt $4,400, cộng thêm chi phí gym, du lịch nhiều hơn và nâng cấp điện thoại khiến chi tiêu lên mức $4,000. Tiết kiệm: $400. Tỷ lệ: 9.1 phần trăm. Thu nhập tăng 29 phần trăm nhưng tiết kiệm không tăng chút nào, và gia đình không gặp khó khăn gì, đó chính là lý do không ai nhận ra.
Các nâng cấp cũng kéo theo chi phí cố định, điều mà mọi người thường quên khi tính toán, vì một căn hộ lớn hơn tốn nhiều tiền sưởi và nội thất hơn. Một chiếc xe mới hơn tốn nhiều tiền bảo hiểm hơn.
Nếu quyết định trước, kết quả sẽ khác. Nếu dành một nửa khoản tăng lương cho tiết kiệm, năm thứ ba bạn sẽ tiết kiệm được $900 mỗi tháng thay vì $400, trong khi vẫn có $500 mỗi tháng để nâng cấp lối sống. Các khảo sát hộ gia đình của Cục Dự trữ Liên bang (Federal Reserve) cho thấy biên độ an toàn của nhiều người mỏng đến mức nào: tỷ lệ người trưởng thành có khả năng chi trả $400 cho trường hợp khẩn cấp bằng tiền mặt đã duy trì ở mức 63 phần trăm trong ba năm ngay cả khi thu nhập tăng. Đó là lạm phát lối sống ở quy mô quốc gia.
Nhật ký chi tiêu cho thấy điều mà một tháng không thể hiện
Nhật ký là công cụ phát hiện đáng tin cậy nhất, vì lạm phát lối sống vô hình trong một tháng nhưng lại rõ ràng qua một năm. Trên màn hình Home, các bộ lọc 1Y và All vẽ ra đường cong chi tiêu theo thời gian, nơi đường cong tăng song song với thu nhập chính là hình ảnh của hiện tượng này. Insights cung cấp chi tiết cụ thể: sáu tháng thu nhập so với các cột chi phí, cộng với các thẻ (tags) thay đổi nhiều nhất so với tháng trước, đây là nơi mỗi nâng cấp xuất hiện đầu tiên.
Tổng chi tiêu theo năm có thể xem từ Search với bộ lọc thời gian, hoặc từ các cột chồng cho năm đó trên tab Expenses. Nhà ở, Ăn ngoài, Đi lại, Đăng ký dịch vụ. Nếu Ăn ngoài là $180 một tháng cách đây hai năm và giờ là $310, đó là một phần của câu trả lời, và các phần còn lại thường nằm ngay bên cạnh. Ngân sách theo thẻ sau đó sẽ giữ cho chi tiêu không vượt quá mức bạn đặt ra: nâng ngân sách Ăn ngoài từ $180 lên $220 sau khi tăng lương là một quyết định, còn để nó tự do tăng lên $310 thì không.
Tiền tiết kiệm nên nằm trên màn hình Tài khoản như một tài khoản riêng, với khoản đóng góp hàng tháng được ghi lại dưới dạng chuyển khoản, để tỷ lệ tiết kiệm là một con số bạn có thể đọc được thay vì chỉ là cảm giác. Hướng dẫn lập ngân sách hàng tháng hiệu quả bao gồm việc xem xét lại mỗi năm một lần, nơi việc phân bổ khoản tăng lương được quyết định, lý tưởng nhất là trước khi kỳ lương lớn đầu tiên đổ về.
Tỷ lệ, không phải số tiền
Tiết kiệm $400 mỗi tháng là ổn với thu nhập $3,400. Với thu nhập $4,400, đó là một tháng tệ hơn tháng trước, và số tiền tuyệt đối sẽ không bao giờ cho bạn biết điều đó; chỉ có tỷ lệ mới làm được. Lạm phát lối sống là phiên bản chậm của chi tiêu tùy ý vượt quá kế hoạch, và là lý do tại sao giá trị tài sản ròng có thể chững lại trong khi thu nhập vẫn tăng. Các thuật ngữ khác có trong từ điển.
Lạm phát lối sống không nằm ở các nâng cấp. Nó nằm ở những nâng cấp mà không ai chủ đích quyết định.
Tải Cash Book trên App StoreMiễn phí 7 ngày. $19.99 trọn đời.
Câu hỏi thường gặp
Lạm phát lối sống có luôn là điều xấu?
Không. Chi tiêu nhiều hơn khi thu nhập tăng là một phần mục đích của việc kiếm tiền. Vấn đề nằm ở chỗ lạm phát diễn ra âm thầm và toàn diện, khiến mọi khoản tăng lương đều bị tiêu hết và tiền tiết kiệm không tăng lên. Việc chủ động phân bổ, ví dụ như dành một nửa khoản tăng lương cho tiết kiệm và dùng nửa còn lại để tận hưởng, sẽ giúp bạn vừa nâng cấp cuộc sống vừa duy trì được đà tích lũy.
Làm sao để biết tôi có đang bị lạm phát lối sống?
Hãy so sánh tỷ lệ tiết kiệm hiện tại với hai hoặc ba năm trước. Nếu thu nhập tăng 20% mà số tiền tiết kiệm hàng tháng vẫn giữ nguyên, nghĩa là toàn bộ phần tăng lương đã bị chi tiêu hết. Cách thứ hai là kiểm tra nhật ký: so sánh tổng chi tiêu theo danh mục như ăn uống, nhà ở, đi lại và đăng ký dịch vụ qua từng năm, bạn sẽ thấy rõ tiền đã đi đâu.
Đâu là những nguồn gây lạm phát lối sống phổ biến nhất?
Nhà ở, vì chuyển sang căn hộ tốt hơn là nâng cấp đầu tiên; xe cộ, thông qua khoản trả góp cao hơn hoặc mua thêm xe; ăn uống và đặt đồ ăn; các gói đăng ký dịch vụ tích lũy dần; và du lịch. Những khoản chi nhỏ hàng ngày như cà phê đắt tiền hơn tuy ít ảnh hưởng riêng lẻ nhưng thường cộng dồn lại thành con số lớn.
Làm thế nào để tăng lương mà không bị lạm phát lối sống?
Hãy quyết định tỷ lệ phân bổ trước khi nhận kỳ lương mới và tự động hóa phần tiết kiệm ngay khi nhận lương. Cách phổ biến là dành ít nhất một nửa khoản tăng lương cho tiết kiệm hoặc trả nợ, sau đó mới điều chỉnh ngân sách cho các danh mục bạn thích nhất. Việc xem xét ngân sách một cách chủ động luôn tốt hơn là để chúng tự do tăng lên.
Lạm phát lối sống có ảnh hưởng đến người thu nhập thấp không?
Có, ở bất kỳ mức thu nhập nào khi có lương tăng hoặc khoản tiền bất ngờ. Cơ chế vẫn giống nhau: chi tiêu sẽ ổn định ở mức thu nhập cho phép. Điểm khác biệt là biên độ, vì thu nhập thấp hơn sẽ ít dư địa cho các nhu cầu thiết yếu. Thói quen theo dõi xem khoản tiền tăng thêm đã đi đâu là cần thiết ở mọi cấp độ thu nhập.
Nguồn tham khảo
Tải Cash Book trên App StoreMiễn phí 7 ngày. $19.99 trọn đời.